Peter Zumthor’a İnşanın Biçimleri Üzerine Mektup

Sevgili Zumthor,

Öncelikle teşekkür etmek isterim ki, bana inşa etme ve inşa söyleme arasındaki ilişkilerin nasıl okunabileceği hakkında ilham verdiniz. Üzerinde olduça düşündüğünüz mimarlığın algılanma biçimlerinin ve bunun deneyime etkisinin fenomenoloji hakkında konuşmak isteyenlere çokça referans verdiğini de belirtmem gerekir. Gerçek dünyada hiç deneyimlemediğim binalarınızı kitaplarınız sayesinde tanıdım ya da deneyimledim diyebilirim. Malzemenin dokusu, mekanın sesi, işlevin tarihselliği gibi duyumsadığım(n)ız, deneyime katılan her ince ayrıntıyı düşünme konusunda da oldukça başarılı olduğunuzu itiraf etmeliyim. Yalnız aklıma takılan bir iki mesele hakkında size söyleyeceklerim var.

Yakın zamanda Therma Vals kitabını oldukça ayrıntılı biçimde okuma fırsatım oldu. Kitap Therma Vals ve ilişkili olduğu düşünülen birçok konuyu içeriyor. Bu konular tasarım süreci, detaylar, strüktür gibi durumlardan vaftiz töreni, hac, dini simgeler/ritüeller, spa/hamam deneyimi, temizlenme gibi durumlara kadar geniş bir yer kaplıyor. Zumthor’un kitabı iki makaleden oluşuyor. Önce Sigrid Hauser’ın yazdığı önsözü çağrıştıran kısa bir metin ve devamında Zumthor’un metni gelir. Zumthor tıpkı Therma Vals’in kendisi gibi metnini de kurmaya çalışır.  Fakat merak ettiğim metin de bir yandan Therma Vals’i yeniden kurabilir mi?

Zumthor anlatısını kesintisiz, alt başlıklara ayırmadan yazılan uzunca bir metin olarak kurgular. Metnin içinde çoğu Almanca anlamıyla birlikte koyu yazılarak vurgulanmış kelimeler mevcuttur. Bu kelimeler içindekiler bölümünü çağrıştıran bir dizin şeklinde metne başlamadan önce liste halinde verilir. Almanca anlamları esas alınarak bu kelimeler demokratik olması ve hiyerarşiyi ortadan kaldırması nedeniyle alfabetik bir sıraya dizilir ve metnin ilk başında alfabe (alphabet) vurgusunda belirtilir. Kelimelerle yapılan bu vurgular genellikle konunun ortasında, hatta cümlenin de ortasında yer alırlar. Alfabetik sıraya göre dizilen vurgular Zumthor’a göre birbirini öncelemez. Fakat sizin hangi konuyu daha önce okumanız gerektiği konusunda bir öncelik getirir. Metin bir anlamda okuyucuyu baştan sona doğru sırayı bozmadan takip etme konusunda zorlar. Örneğin Zumthor ses taşından (klangstein/sounding stone) bahsederken, yapı inşaasına (konstruktion/construction), oradan laconicum adı verilen Roma hamamındaki bir terleme odasından, mikwe/mikvah denilen Yahudi geleneğine ait bir yıkanma ritüeline geçer. Bu süreklilikle oluşan metinsel kurgu neticesinde kavramlar iç içe geçer. İnşa etmenin nerede bittiği, yıkanma ritüelinin nerede başladığı konusunda netlik yoktur. Bu iç içe geçen kavramlar bir yandan tasarım düşüncesi hakkında fikir verirken bir yandan da dilin sınırlarında dolaşır. Metinle beraber kurulan Therma Vals in kendisi de bir bakıma didaktik bir anlamsal ritüele dönüşmüş olur.

Bu bağlamdan bakıldığında Zumthor’a birkaç soru sormak isterim. Dinsel ve mitsel öğelerin metin içindeki sıkı dokusu, mimari olanın eleştirisini hayli zorlaştırıyor. Bu da eleştirel anlamda dokunulmazlığı da beraberinde mi getiriyor? Mazemenin Vals dağlarıyla ilişkisi ve yerellik vurgusu da yapı özellinde nasıl bir tekillik üretiyor? Benzer biçimde yerelliğin tercihi sürekli bir onaylama hali midir? Mekanı deneyimlerken, tasarımcının deneyim metodlarını uygulamamak için yapı üzerine söylenenlere bakmamak mı gerekir?

Referanslar

  1. Zumthor, P., & Hauser, S. (2007). Therma vals. Scheidegger & Spiess.
  2. Zumthor, P., & Durisch, T. (2014). Peter Zumthor: buildings and projects. Zurich: Scheidegger & Spiess.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: