‘n GİDERKEN SONSUZA’:BİR NEGATİF DİYALEKTİK OKUMASI

‘n GİDERKEN SONSUZA’:BİR NEGATİF DİYALEKTİK OKUMASI

‘Papalagi’, ‘Samoa dilinde göğü delen adam’dır. papalagi’nin tanrısı, yuvarlak metaller ve kağıtlardır.. papalagi midye kabuğu gibi dört tarafı taslarla çevrili yasar… …bu beyaz bez ve beyaz alçı şerit çok büyük anlam taşır…papalagilerin hemen hepsi göğüs bezlerini ve kireçten şeritlerini hemen her gün değiştirirler ve onlara yeni yeni anlamlar yüklerler…Erich Scheuermann, “bakın dışardan nasıl görünüyoruz, aslında biraz da öyleyiz” ve ‘kendine yabancılaşmak bazen iyi olabilir’ diyerek kitabına başlar… [1]

Diyaletik,kelime anlamına bakıldığında;doğanın, toplumun ve düşüncenin durmayan bir devinim ve değişim içinde bulunmaları, bunlardaki evrimin her şeyde var olan iç çekişmelerin çatışması sonucu ortaya çıkması olgusu yani eytişim’dir.[2]

7

Resim 1:eytişim kolajı[3]

Diyalektik kavramı,antik çağdan itibaren düşünsel ve pratik platformda varlık gösterir.Hegel’e gelindiğinde diyalektik,bir yöntem olarak kuramsal bir açıklamayla ortaya konulur ve  Mutlak Fikir’in inşası tez-antitez-sentez diyalektik üçlü hareketiyle gerçekleşir.Hegel, düşüncenin hareketinden sezinlediği diyalektiği, evrenin hareketine yöneltmiştir; çünkü Hegel evreni “maddeleşmiş bir fikir” olarak görürdü. Başka bir açıdan Hegel’e göre düşünce ve varlık özdeştirler aslında.

8

Resim 2:Hegel’in Diyalektik Kavramı[4]

Marx, bu düşünüş sürecini tersine çevirir, Hegel’in yolundan giderek diyalektiği maddeci bir temelde değerlendirir.Diyalektikte hareket başlangıcından itibaren, çelişki kavramıyla ve dolayısıyla karşıtlık kavramıyla bağlantılı olarak açıklanmaktadır; Marks maddenin hareketinin diyalektik iç-çelişkilerinin ürünü olduğunu ileri sürer ve düşüncenin diyalektiği de bu noktada maddenin hareketinin bilince yansıması olarak değerlendirilir.Bu nedenle Marksist felsefe diyalektik materyalizm olarak ifade edilecektir ve Marks ve Engels ile diyalektik artık tamamen neredeyse bugünkü anlamına kavuşur.Engels’in ifadesiyle,diyalektik, ‘dış dünyada ve insan düşüncesindeki hareketin genel yasalarını inceler.[5]

9

Resim 3: ‘idealist ve materyalist filozoflarda diyalektik’[6]

Adorno, Hegel’in olumsuzlamayı olumsuzlama düşüncesinin sonuçta bir olumlamaya dayandığını ve bunun da bir son (olumlama) noktasını hedeflediğini dile getirir. Bu ise diyalektiğin ucunu bağlamak anlamına gelir ve temelinde ilerleme düşüncesi yatmaktadır. Oysa tarihte gerek doğrusal gerekse sarmal bir ilerlemeden söz edilemez. Öte yandan, diyalektiği bir üst olgunluk aşamasında ya da sentez aşamasında durdurma/sonlandırma düşüncesi (diyalektiği varolan bir hedefin gerçekleştirildiği noktada kesme/bitirme çabası) diyalektiğin kendisine ihanet etmektir.Lebefvre’nin cümleleriyle: “…kesinlik prensiplerini gözeten düşünceyse hareketsiz ve boş’tur.”[7]

Bu nedenle, Adorno, negatif diyalektik görüşünü geliştirir. Negatif diyalektik’in hem başı ve sonu bağlı değildir hem de özdeşlik düşüncesini kabul etmez. Negatif diyalektik sürekli bir olumsuzlamaya dayanır; böylece tümel olanın, evrenselin tikel üzerindeki baskısı da kırılmış olur.[8]

Adorno’nun ortaya attığı,yeni bir fikirdir. En basit haliyle Adorno ‘negatif diyalektik’ kavramı  ile bir karşı sav geliştirir.Karşıtlıklar sonsuza kadar korunur ve sentez aranmaz…’[9] Bir anlamda,anlamlandırdığının, özdeleştirdiğinin seni alaşağı edebileceği varsayımıdır; aynen kendi elinle yaptığın şeyin kendine geri dönmesini anlatan duvara attığın topun sana geri dönmesi örneği gibidir.Adorno’ya göre sentez özdeşliği, tez ve antitez ise çelişkiyi ifade eder.Sentez çelişkinin bir başarısı değil, aksine günahı ve ayıbıdır,ama günahtan arınmak da boşunadır.[10] Çünkü, Lefebvre’nin tabiriyle ‘Hiçbir oluşum sonsuza dek dümdüz gitmez.’[11]

10

Resim 4: ‘How can we do a definitive Dialectic?’ [12]

Adorno’ nun diyalektiği, bir nesnenin, bu nesnenin kavramıyla hiçbir zaman tümüyle açıklanmadığının tanınmasıyla başlar: örneğin, özne ve nesne, ‘böylesi oluşturma nedeniyle birbirlerinden ayrıldıkları kadar kavram olarak birbirlerini oluştururlar’. Burada ilk öncül özdeşliğin ötesine geçmektir.Diğer yandan, diyalektik, ‘özdeşlik-olmayanın tutarlı kullanımıdır’; ve bu, Adorno’nun, ‘bütün özdeş-olmayan ve nesnel şeylerin, mutlak bir ruha genişleyen ve yükselen bir öznelliğe içerilmesini’ önerdiği kadarıyla hala özdeşlik felsefesinin etkisi altında olduğunu hissettiği Hegel’den de ayrıldığı yerdir. Adorno için, ‘çelişkiyi bastırarak antagonizmanın sürmesine neden olan, kesinlikle doyumsuz özdeşlik ilkesidir’.[13]Lefebvre bu durumu söyle tanımalar:“Varlık veya hiçliği, nitelik veya niceliği, neden veya sonucu mutlaklaştırmak demek, hareketi inkâr etmek demektir.”[14]

11

Resim 5:Raoul Hausmann/1886-1971[15]

Adorno için özne-nesne ilişkisi, ne mutlak bir ikilem ne de mutlak bir birliktir. Aslında nesne ve özne bir anlamda birbirlerinden oluşurlar, fakat hiçbir zaman biri diğerine indirgenebilir değildir. Ona göre, diyalektik, özdeşsizliğin farkında olmayı içerir. “O, önceden bir hareket noktasına takılıp kalmaz. Hareket noktasının kaçınılmaz yetersizliği, düşündüğü şeydeki kendi kusuru, diyalektiğe düşünceler sunar”.[16]Diyalektikte “sentez” adımı “özdeşlik”i, “tez-antitez” adımı çelişki”yi ima eder. Adorno’nun Negatif Diyalektiğinde “özdeşlik”, “çelişki nin bir başarısı değil, tersine günahı, ayıbı olarak görülür. Çelişki, Adorno da kendini sağlama alacak bir payanda istemez. Çünkü o “düşmanı” olan özdeşlikle yüzleşmekten çekinmez. Çelişkiden arınmaya çalışmak boşunadır. Çelişkisiz olarak ortaya çıkan her model, varlık, varoluş, ontolojik model gibi çelişkili görünür. Negatif Diyalektik, Hegel-Marx diyalektiği gibi, başı sonu bağlı bir diyalektik değildir. [17]


[7] Lefebvre, Diyalektik Materyalizm

[11] Lefebvre,Diyalektik Materyalizm

[13] Adorno, Theodor (1973) Negative Dialectics, tr. E. Ashton. New York,s. s. 141-142

[14] Lefebvre,Diyalektik Materyalizm

[16]  Martin Jay, Diyalektik imgelem, s. 99

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: