Yeniden Üretim ve Erişilebilir Olmak

-Adorno ve Benjamin çapraz okuması üzerinden Kültür Endüstrisi-

Adorno ve Horkheimer, kapitalizm ve seri üretim çağının kavramlarını tartışırken Aydınlanma’nın yarattığı tümel, evrensel aklın da bireyi sürekli olarak yeniden üreten bir olgu olduğunu söyleyerek Kültür Endüstrisi kavramını ortaya atmışlardır. Yere ve topluma bağlı bir kavram olan kültür ile küresel ölçekte bir standardizasyon bağlamında kullandıkları endüstri kavramını iç içe geçirdikleri Kültür Endüstrisi olgusunu açıklarken sadece dolaşıma sokulup tüketime açılan nesneleri değil, “modern birey”i de bu öntanımlı nesnelerden biri olarak ele almışlardır:

“Kültür Endüstrisi çağında birey bir yanılsamadır. […] Birey, birey gibi görünendir. Modern birey, sürekli yeniden üretilen bir üründür. Benjamin’in sanat yapıtı için vurguladığı ‘halenin kaybolması’ nitelemesi aslında modern birey için de geçerlidir. İnsanın da halesi yoktur artık.” [1]

Kültür Endüstrisi kültürü üretip pazarlayan, kültürün kendisini şekillendiren bir olgudur. Bu bağlamda istek ve ihtiyaçları Kültür Endüstrisinin ürettikleriyle tanımlanan birey işin üretmek kısmına pek kafa yormadan tüketmeye yönlendirilmiş, tüketim üzerinden tanımlanıp nesneleştirilmiştir. Yeniden-üretimin aynılaştırıcı, erişilebilir kılıcı ekonomisi tüketimi tetikleyen unsurdur. Bu durumda bir şeye (esere, ürüne…) sahip olmak arzusu taşımak için bazen tek motivasyon o şeye erişebiliyor olmak kadar basittir. Kültür Endüstrisi kendi ürettiği kültürü erişilebilir kılacak olanaklara sahiptir. Bir şeyin (örneğin sanatın) kendinde-olan değeri/değersizliği, bir anlama işaret ediyor olup olmaması gibi durumlar üzerine düşünülmez. Benjamin’in kaybolduğundan bahsettiği auranın bir zamanlar var olup olmadığı üzerinde de pek durulmaz. Zaten “Kültür Endüstrisinin ürettikleri metalaşan sanat yapıtları değil, daha en başından pazar için üretilmiş metalardır” [2]. Aslında bu erişebilme iştahıyla yeniden-üretim birbirini tetiklemektedir:

“Günümüzde kitlelerin nesneleri uzamsal ve insani açıdan ‘yakınlaştırmaya’ yönelik, tutku derecesine varan isteği ile, her olgunun biriciklik niteliğini yeniden-üretim yoluyla aşmak eğilimi atbaşı gitmektedir.” [3]

Elde edilebilirlik, erişilebilirlik her şeyin çabuk eskimesine sebep olan, tüketimi hızlandıran, yeni olma halinin sürekli el değiştirdiği bir ortam yaratmakta. Yeni olanı sürekli empoze eden tüketim kültürü içinde bu durum herkeste bir eskide kalma, çağı yakalayamama (modernleşme dönemini anlatırken de çok sık kullanılan bir tabirdir bu) paranoyası yaratıyor. Burada erişilmeye çalışılan şey –açık ki-aslında nesne değil. Fakat tam olarak ne olduğu ne tanımlanıyor ne de biliniyor. Adorno bu noktada Kültür Endüstrisini şöyle açıklıyor:

“Benjamin’in geleneksel sanat eserini aura kavramıyla yani var olmayan bir şeyin varlığıyla gösterme anlayışını kabul edersek, kültür endüstrisini aura kavramının karşısına bir şey koymaması, onun yerine çürümekte olan aurayı yoğun bir sis olarak korumasıyla tanımlayabiliriz.” [4]

 

[1] Besim F. Dellaloğlu, “Bir Giriş: Adorno Yüz Yaşında”, Cogito (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003), s.27.

[2] Besim F. Dellaloğlu, “Bir Giriş: Adorno Yüz Yaşında”, Cogito (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003), s.23.

[3] Walter Benjamin, Pasajlar, çev. Ahmet Cemal (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 1992), s.51.

[4] Theodor W. Adorno, “Kültür Endüstrisini Yeniden Düşünürken”, Cogito (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003), s.79.

Görsel: http://www.mekanar.com/tr/bo%C5%9F-oda-ar%C5%9Fiv-2010/bo%C5%9F-oda-02/yarat%C4%B1c%C4%B1-kentzedenin-mekan%C4%B1-iktidar%C4%B1n-%C3%A7atlaklar%C4%B1-b%C3%B6l%C3%BCm-1-pelin-%C3%A7etken-duygu-g%C3%B6kbulut.html

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: